Đây không chỉ đơn thuần là việc tạo ra một vật thể, mà là cuộc hành trình "đi tìm hình của bóng", nơi những giá trị thực sự thường ẩn giấu dưới những hình hài thô mộc nhất.
Nghệ nhân Bùi Văn Tự sinh năm 1992, vốn là một kỹ sư xây dựng quê gốc Ninh Bình. Cơ duyên đưa anh đến với bộ môn này bắt nguồn từ một khoảnh khắc ngẫu nhiên vào năm 2011, khi anh quan sát bóng của một hòn non bộ đổ lên tường tạo thành hình dáng một chú gấu. Sự giao thoa giữa ánh sáng và vật chất ấy đã thôi thúc anh bắt đầu cuộc hành trình nghiên cứu kéo dài hơn một thập kỷ để định danh cho loại hình nghệ thuật này tại Việt Nam.
Khác với điêu khắc truyền thống vốn tập trung vào hình khối hiển lộ, điêu khắc ánh sáng của Nghệ nhân Bùi Văn Tự coi vật thể chỉ là "vật chủ". Giá trị thực sự của tác phẩm nằm ở phần bóng đổ lên mặt phẳng phía sau khi có nguồn sáng chiếu qua. Để làm được điều này, người nghệ nhân phải sở hữu tư duy hình học không gian cực kỳ nhạy bén cùng sự kiên nhẫn tuyệt đối.
Mỗi tác phẩm điêu khắc ánh sáng là một bài toán phức tạp về vật lý và mỹ thuật. Nghệ nhân phải tính toán tỉ mỉ khoảng cách giữa nguồn sáng, vật thể và màn chiếu. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong việc đục đẽo hoặc góc nghiêng vài milimet, chân dung ở phần bóng sẽ hoàn toàn bị biến dạng.
• Đa dạng chất liệu: Anh tận dụng từ gỗ lũa, gốm Bát Tràng, mảnh sành cho đến những vật liệu tái chế như vỏ lon, dây điện.
• Tính độc bản: Đặc biệt với chất liệu gỗ lũa, vốn mang hình thù tự nhiên không lặp lại, mỗi tác phẩm của anh là một sự độc bản tuyệt đối.
• Sự kết hợp đa ngành: Để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh, Bùi Văn Tự phải vận dụng tổng hòa các kỹ năng từ hội họa, điêu khắc đến kỹ thuật chiếu sáng chuyên sâu.
Tác phẩm của Nghệ nhân Bùi Văn Tự không chỉ dừng lại ở tính thẩm mỹ mà còn chứa đựng những thông điệp văn hóa, lịch sử sâu sắc. Bộ sưu tập chân dung các danh nhân thế giới và Việt Nam như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp hay các nhà bác học như Albert Einstein đã gây được tiếng vang lớn.
Đặc biệt, trong những năm gần đây, tác phẩm của anh đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia để trở thành những món quà ngoại giao ý nghĩa. Tác phẩm chân dung Tổng thống Vladimir Putin được chế tác từ gỗ bạch dương là một minh chứng điển hình cho sức sáng tạo của nghệ nhân trẻ Việt Nam, thể hiện sự tinh tế trong việc kết nối văn hóa giữa hai dân tộc.
Liệu điêu khắc ánh sáng có đơn thuần là một sự sắp đặt thị giác khéo léo? Thách thức lớn nhất của bộ môn này chính là sự làm chủ nguồn sáng. Đây cũng chính là giải pháp để "đánh thức" những vật liệu tưởng chừng như vô giá trị.
1. Cải tạo phế liệu thành di sản: Anh đã đưa ra một giải pháp thực tế cho vấn đề môi trường khi biến những mảnh vụn, rác thải thành những tác phẩm nghệ thuật có sức lay động.
2. Làm mới di sản: Việc anh đặt xưởng sáng tạo tại làng gốm Bát Tràng là một bước đi chiến lược nhằm kết hợp tinh hoa gốm sứ truyền thống với ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, giúp gốm có thêm một diện mạo mới đầy sức sống.
3. Thông điệp về góc nhìn: Tác phẩm của anh đặt ra một câu hỏi ngược cho người xem: Liệu những gì chúng ta thấy trước mắt có phải là sự thật duy nhất? Để thấy được chân dung thực sự, ta phải tìm đúng góc nhìn. Đây là một thông điệp nhân văn về sự thấu cảm và kiên nhẫn trong cuộc sống.
Nghệ nhân Bùi Văn Tự từng chia sẻ: "Điêu khắc ánh sáng là nghệ thuật của niềm tin". Chỉ khi ánh sáng được thắp lên, niềm tin vào cái đẹp ẩn giấu mới được hiện thực hóa một cách rực rỡ nhất.
"Nghệ thuật không chỉ là những gì chúng ta nhìn thấy, mà là những gì chúng ta làm cho người khác thấy được từ những góc độ khác nhau", Nghệ nhân Bùi Văn Tự tâm sự.
