Phía sau những trang sách học trò ấy, trước hết là sự hiện diện của những thế hệ thầy cô giáo đã đi qua năm tháng chiến tranh gian khổ, ác liệt. Trong bom đạn cày xới của kẻ thù, khi mái trường chỉ là những ngôi hầm âm chìm sâu dưới lòng đất hay những hầm chữ A đắp bằng đất đá dày cộp để tránh bom đạn; khi lớp học được che chở bởi tán lá rừng ngụy trang hay dưới mái tranh, tre, nứa thiếu thốn; các thầy cô vẫn không quản ngày đêm bám lớp, bám trường. Ở họ không chỉ có tình yêu nghề sâu sắc, mà còn là tấm lòng của người cha, người mẹ, người anh, người chị, người bạn tâm giao tận tụy.
Giữa lằn ranh mong manh của sự sống và cái chết, các thầy cô vẫn miệt mài truyền đạt cho những học sinh thân yêu không chỉ là kiến thức văn hóa nền tảng, mà còn là bài học làm người, tình yêu thương đồng loại và những hoài bão lớn lao. Những trang giáo án viết vội trên trang giấy màu nâu nửa trơn nửa nhám, dưới ánh đèn dầu lập lòe nơi đáy hầm hay ánh chớp lóa của bom và pháo sáng chính là ngọn lửa thắp sáng tâm hồn bao thế hệ học trò. Đó là mục tiêu, là lý tưởng để từ những lớp học thiếu thốn ấy, lớp lớp thanh niên xếp bút nghiên lên đường chiến đấu giải phóng miền Nam, bảo vệ quê hương và xây dựng Tổ quốc. Thầy cô chính là những người chèo đò thầm lặng không biết mệt mỏi; mà niềm vui, hạnh phúc lớn lao nhất chính là thấy các em trưởng thành, trở thành những người có ích, mang trí tuệ và tấm lòng của mình phụng sự đất nước trên khắp mọi nẻo đường, trong mọi môi trường và lĩnh vực.
Phía sau những trang sách học trò còn là bóng dáng của những mái đầu xanh non tơ nhưng sớm dạt dào khí phách lớn. Đó là những học trò ngồi chăm chú lắng nghe dưới mái hầm trú ẩn, tiếp thu tri thức để chuẩn bị cho hành trang vào đời. Trong ánh mắt trong trẻo của tuổi trẻ thời chiến ấy, trang sách không đơn thuần là con chữ, mà là ánh sáng của lý tưởng cách mạng, là khí phách hiên ngang: “Đâu có giặc là ta cứ đi”.
Họ mang trong tim lời kêu gọi thiêng liêng của Bác Hồ kính yêu: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập, tự do”, và lời thề: “Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Với hoài bão lớn lao: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai”, những người học trò ngày ấy đã bước ra từ trang sách, bước vào chiến trường khói lửa với tư thế của những người chủ tương lai đất nước. Trang sách đã bồi đắp cho họ sự kiên cường, lòng can đảm và niềm tin tất thắng vào ngày mai hòa bình, thống nhất.
Từ mạch nguồn truyền thống kiên cường ấy, dòng chảy hiếu học của các thế hệ học trò Việt Nam chưa bao giờ ngừng chảy. Qua bao thế hệ, đạo lý tôn sư trọng đạo, hiếu học và trọng tri thức đã trở thành một nét văn hóa rường cột của dân tộc. Dù trong thời chiến lửa đạn hay trong thời bình dựng xây, những thế hệ học sinh từ mái trường phổ thông làng quê nghèo khó cho đến các giảng đường lớn vẫn luôn khắc ghi bài học đầu đời về lòng nhân ái, ý chí vươn lên cùng tinh thần phụng sự cộng đồng. Họ mang trong hành trang của mình không chỉ là những định lý, công thức hay những áng văn chương bay bổng, mà còn là bản lĩnh vững vàng trước sóng gió cuộc đời, là khát vọng vươn lên khẳng định trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.
Tình cảm thầy trò qua năm tháng vì thế mà đọng lại như một khoảng trời bình yên, trong trẻo và vô cùng thiêng liêng. Đó là cái gật đầu mỉm cười lặng lẽ của thầy cô khi dõi theo bước chân trưởng thành của học trò cũ; là nỗi nhớ nhẹ nhàng mà tha thiết của những người học trò đã xa bục giảng từ lâu mỗi khi nghe tiếng kẻng vang vọng trong ký ức. Thầy cô nâng bước cho học trò bằng sự hy sinh thầm lặng, để rồi dù thời gian có làm mờ đi từng dòng chữ trên trang giáo án, thì tấm lòng ân cần và bài học làm người thuở ấy vẫn vẹn nguyên, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc nhất suốt chặng đường đời.
Và phía sau những trang sách học trò, dòng chảy ấy tiếp tục bồi đắp cho cả một thế hệ toàn tâm cống hiến sức lực, trí tuệ cho sự nghiệp xây dựng đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, sánh vai với các cường quốc năm châu trong thời kỳ đổi mới. Đó là những lớp học sinh được đào tạo bài bản, được rèn luyện bản lĩnh chính trị và tri thức chuyên sâu để gánh vác sứ mệnh mà Tổ quốc giao phó. Họ là những con người trưởng thành từ mái trường thân yêu, chưa bao giờ quên đi cội nguồn đạo lý và sự ân cần giáo dưỡng của thầy cô bên cạnh tình cảm gia đình cùng sự quan tâm, chăm lo của xã hội.
Phía sau những trang sách học trò, suy cho cùng, chính là cả một cuộc đời con người — cuộc đời của người thầy tận tụy hy sinh thầm lặng để dệt nên ước mơ cho bao thế hệ, và cuộc đời của người học trò mang theo hành trang ấy đi suốt chiều dài năm tháng. Trang sách khép lại rồi lại mở ra, nối dài từ thế hệ này sang thế hệ khác như một dòng sông tri thức không bao giờ cạn.
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, giữa không gian đong đầy cảm xúc của ngày hội tri ân, mỗi thế hệ học trò dù đã đi qua bao giông bão cuộc đời, khi quay đầu nhìn lại vẫn vẹn nguyên một niềm tôn kính hướng về mái trường xưa. Thành kính tri ân những người lái đò kiên nhẫn chở qua bao bến bờ tri thức, chúng ta càng hiểu rằng mọi thành quả hôm nay đều bắt nguồn từ những hạt mầm đạo đức và trí tuệ được vun trồng từ bục giảng thầm lặng thuở nào. Kính chúc các thầy, các cô luôn dồi dào sức khỏe, giữ mãi ngọn lửa đam mê nhiệt huyết với sự nghiệp trồng người cao quý, để tiếp tục soi sáng những chặng đường tương lai cho các thế hệ học trò Việt Nam.
Tp.HCM, 10.11.2026
N . Đ . H
