Trong giai đoạn hiện nay, khi nhìn lại chặng đường lịch sử hào hùng của phong trào cách mạng và quan hệ quốc tế, ký ức về tình đoàn kết trong sáng luôn là điểm tựa tinh thần vững chắc. Trải qua những năm tháng đấu tranh cam go và thử thách, tình hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba vẫn mãi là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa quốc tế vô sản, của lòng thủy chung và tinh thần đoàn kết chiến đấu vì độc lập, tự do. Đúng 60 năm trước, giữa chiến trường khói lửa, có một biểu tượng ngoại giao và tình cảm cao đẹp đã vượt qua mọi giới hạn thông thường để đi vào lịch sử, đó là cái ôm lịch sử giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Lãnh tụ cách mạng Cuba Raúl Castro Ruz.
Cái ôm giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Raul Castro Ruz vào tháng 10 năm 1966 đã đi vào lịch sử Việt Nam - Cuba. Ảnh TTXVN.
Vượt nửa vòng Trái đất và bất chấp muôn vàn khó khăn, vào ngày 29-10-1966, giữa lúc nhân dân Việt Nam đang phải đối mặt với giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đoàn đại biểu cấp cao Đảng và Chính phủ nước Cộng hòa Cuba do Tổng thống Osvaldo Dorticós Torrado và Tư lệnh Raúl Castro Ruz, khi đó là Bí thư thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ các Lực lượng vũ trang cách mạng Cuba, dẫn đầu đã đặt chân đến Hà Nội. Cùng đi trong đoàn còn có Tư lệnh Sergio del Valle Jiménez, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, và Tư lệnh Julio García Olivera, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba kiêm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cuba tại Việt Nam. Sự hiện diện của đoàn đại biểu cấp cao ngay tại chiến trường miền Bắc khi ấy minh chứng cho sự đồng cam cộng khổ và tình đoàn kết không gì lay chuyển nổi của những người cách mạng Cuba đối với cuộc đấu tranh anh dũng của Nhân dân Việt Nam.
Mối quan hệ gắn bó ấy thực chất đã được hun đúc từ nền tảng vững chắc qua mốc son ngày 2-12-1960, khi Cuba trở thành quốc gia đầu tiên ở Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tiếp nối là sự ra đời của Đại sứ quán Việt Nam tại La Habana vào tháng 2-1961 và Cơ quan đại diện ngoại giao Cuba tại Hà Nội vào tháng 7-1962. Trong lĩnh vực văn hóa và giáo dục, chuyến thăm Cuba của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Hoàng Minh Giám năm 1961 đã mở đường cho các thế hệ sinh viên Việt Nam đầu tiên sang học tập tại các trường đại học Cuba từ tháng 1 năm đó.
Đến năm 1964, Đoàn Ballet Quốc gia Cuba dưới sự dẫn dắt của nghệ sĩ lừng danh Alicia Alonso đã sang biểu diễn tại Hà Nội và vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất từ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, để vận động sự ủng hộ toàn cầu, tháng 9-1963, Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam ra đời dưới sự chủ trì của nữ anh hùng Melba Hernández, tiếp nối bằng việc thành lập Hội Hữu nghị Việt Nam – Cuba tại Hà Nội vào tháng 1-1965 và việc Cuba chính thức công nhận cơ quan đại diện ngoại giao của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tại La Habana vào cuối năm 1965.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đồng chí lãnh đạo cấp cao Việt Nam tham dự lễ míttinh của hơn 1.000 đại biểu các tầng lớp nhân dân thủ đô Hà Nội, chào mừng Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Cách mạng Cuba, do Tổng thống Osvaldo Dorticós Torrado dẫn đầu sang thăm Việt Nam, cuối tháng 10/1966. Ảnh: Tư liệu.
Tại Thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trường Chinh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh đã dành cho đoàn đại biểu Cuba sự đón tiếp nồng hậu, vượt lên trên mọi khuôn phép và nghi thức ngoại giao thông thường. Trong các cuộc gặp gỡ thắm tình đồng chí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xúc động bày tỏ chân tình rằng Việt Nam và Cuba cách xa nhau hàng vạn dặm, nhưng lòng nhân dân hai nước thì rất gần gũi nhau như anh em một nhà, đồng thời mong các đồng chí coi ở Việt Nam cũng như ở Cuba. Người cũng bày tỏ niềm tự hào khi có chung chiến hào với nhân dân Cuba kiên cường dưới sự lãnh đạo của Lãnh tụ Fidel Castro và đồng chí Raúl Castro Ruz, đồng thời gửi gắm tình cảm sâu lắng khi tiễn đoàn rằng Người gửi đến các cháu thanh niên và nhi đồng Cuba nhiều cái hôn của Bác Hồ cùng lời chào tạm biệt thân ái. Đáp lại tình cảm thiêng liêng đó, tại tiệc chiêu đãi, Tổng thống Osvaldo Dorticós đã đưa ra một luận điểm mang tầm tư tưởng lớn lao rằng không nên nói đến sự giúp đỡ, mà phải nói đến sự đóng góp mà tất cả chúng ta đều có nghĩa vụ dành cho nhân dân Việt Nam, đồng thời chỉ rõ chính nhân dân Việt Nam đang chiến đấu để bảo vệ cho toàn bộ phe xã hội chủ nghĩa và các dân tộc tiến bộ, qua đó khẳng định đối với những người cộng sản trên toàn thế giới, chiến hào Việt Nam ngày nay chính là chiến hào quan trọng nhất.
Bản Thông cáo chung được ký kết ngày 31-10-1966 đã phản ánh sự thống nhất sâu sắc trong mọi vấn đề chiến lược quốc tế giữa hai nước. Phía Cuba khi đó đã tuyên bố ủng hộ hoàn toàn Tuyên bố ngày 17-7-1966 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lập trường bốn điểm của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và tuyên bố năm điểm của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, trong khi phía Việt Nam nhiệt liệt biểu dương những thành tựu xây dựng chủ nghĩa xã hội của nhân dân Cuba và ủng hộ năm điểm chính nghĩa do Thủ tướng Fidel Castro nêu ra trong tuyên bố ngày 28-10-1962. Báo Nhân Dân số ra ngày 2-11-1966 cũng đăng tải bài xã luận nhiệt liệt chào mừng những sứ giả của nhân dân Cuba anh hùng, khẳng định hai dân tộc luôn kề vai sát cánh ở tuyến đầu chống đế quốc Mỹ và bác bỏ hoàn toàn các luận điệu đàm phán bịp bợm của Mỹ.
Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes phát biểu tại buổi lễ kỷ niệm.
Tinh thần đoàn kết sắt son ấy bắt nguồn từ câu nói bất hủ của Lãnh tụ Fidel Castro tại La Habana ngày 2-1-1966 trong khuôn khổ Hội nghị Đoàn kết Nhân dân Á – Phi – Latinh lần thứ nhất rằng: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình". Lời tuyên bố mạnh mẽ ấy chính là động lực thôi thúc Lãnh tụ Fidel Castro thực hiện chuyến thăm lịch sử vượt tuyến lửa đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị vào tháng 9-1973. Hình ảnh nhà lãnh đạo Cuba trên cao điểm 241 Tân Lâm đã trở thành tượng đài vĩnh cửu của tình hữu nghị đặc biệt.
Xuất phát từ nền tảng vững chắc và nghĩa cử cao đẹp được định hình từ chuyến thăm lịch sử tháng 10 năm 1966 ấy, trong suốt chặng đường 66 năm thiết lập và phát triển quan hệ ngoại giao từ năm 1960 đến năm 2026, hai nước Việt Nam và Cuba đã không ngừng vun đắp, kề vai sát cánh và dành cho nhau nhiều hoạt động hỗ trợ thiết thực, hiệu quả trên mọi phương diện. Trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, Cuba không chỉ đồng hành về mặt tinh thần mà còn đi đầu trong phong trào quốc tế ủng hộ Việt Nam trên các diễn đàn đa phương, tích cực viện trợ vật chất, y tế, lương thực và cử các chuyên gia sang giúp đỡ Việt Nam.
Ngược lại, trong bối cảnh hiện đại khi Cuba phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách và tình trạng bao vây cấm vận, Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam luôn dành cho Cuba sự hỗ trợ nghĩa tình, thiết thực cả về lương thực, kinh tế, giáo dục và công nghệ. Lập trường nhất quán của Việt Nam tại Đại hội đồng Liên hợp quốc luôn khẳng định mạnh mẽ việc tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị và quyền tự quyết của Cuba, minh chứng sinh động cho đạo lý uống nước nhớ nguồn và tình nghĩa sắt son trước sau như một.
Lễ kỷ niệm 60 năm chuyến thăm đầu tiên của đoàn đại biểu cấp cao Cuba tới Việt Nam thu hút sự tham gia của đại diện các Bộ, ban ngành và các cơ quan Việt Nam. Ảnh: QĐND.
Tròn sáu thập kỷ kể từ chuyến thăm lịch sử của Đoàn đại biểu cấp cao Cuba, chia sẻ tại buổi lễ kỷ niệm ngày 30-10-2026, Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes nhấn mạnh rằng chuyến thăm năm 1966 là dấu mốc quan trọng góp phần củng cố mối quan hệ đặc biệt giữa hai dân tộc, đồng thời tái khẳng định những lập trường kiên định, không lay chuyển của cách mạng Cuba đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Nhà ngoại giao Cuba cũng xúc động nhắc lại những tình cảm tri ân sâu sắc và nhấn mạnh rằng cái ôm nồng ấm giữa các nhà lãnh đạo Cuba với Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, người mà Đại tướng Raúl Castro Ruz gọi là một nhà cách mạng huyền thoại và kiệt xuất, đã đi vào lịch sử.
Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes từng chia sẻ rằng niềm tiếc nuối duy nhất của Lãnh tụ Fidel Castro là ông đã không thể đến Hà Nội trước ngày 2-9-1969 để trực tiếp gặp gỡ và trao cái ôm thắm thiết với Chủ tịch Hồ Chí Minh, do đó cái ôm của đồng chí Raúl Castro Ruz và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gợi nhớ cái ôm mà đồng chí Fidel và vị lãnh tụ lịch sử của Việt Nam đã không có cơ hội trao nhau. Để cái ôm ấy mãi mãi tượng trưng cho tình anh em giữa hai dân tộc, nhiều thế hệ lãnh đạo và Nhân dân Cuba, Việt Nam đã kiên định vun đắp tình hữu nghị đặc biệt, tình đoàn kết truyền thống và sự hợp tác toàn diện bằng những hành động và thành tựu cụ thể. Bên cạnh đó, Đại sứ quán Cuba cũng bày tỏ lòng trân trọng sâu sắc trước sự ủng hộ của Việt Nam dành cho Cuba trong bối cảnh đất nước đang đối mặt với nhiều thách thức hiện nay.
Cuốn sách “Cách mạng: Công trình đẹp nhất” và cuốn sách “Việt Nam và Cuba: Anh em một nhà” được giới thiệu tại lễ kỷ niệm. Ảnh: QĐND.
Nhân dịp kỷ niệm 60 năm sự kiện trọng đại này, Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam đã ấn hành cuốn sách nghiên cứu đặc biệt mang tên "Việt Nam và Cuba: Anh em một nhà" tập hợp các tư liệu lịch sử, hình ảnh, bài phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng thống Osvaldo Dorticós, thông cáo chung cùng bài xã luận của Báo Nhân Dân.
Đồng thời, Đại sứ quán cũng trao tặng ấn bản tiếng Việt tập đầu tiên của tác phẩm "Cách mạng: công trình đẹp nhất", do Nhà xuất bản Văn học phát hành, tuyển tập các bài phát biểu, phỏng vấn và tuyên bố của Đại tướng Raúl Castro Ruz trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2011. Trong khuôn khổ chương trình kỷ niệm ngày 30-10-2026, các đại biểu đã tham quan triển lãm ảnh tại khuôn viên nhà riêng Đại sứ, thưởng thức các tiết mục văn nghệ đặc sắc và theo dõi phim tư liệu quý giá về bối cảnh lịch sử chuyến thăm tháng 10-1966.
Đại sứ Cuba trao tặng cuốn sách "Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam" cho ông Võ Điện Biên, con trai Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Phát huy những trang sử hào hùng và hướng tới tương lai, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes trân trọng tri ân sự ủng hộ bền bỉ của Việt Nam tại Liên hợp quốc suốt nhiều năm qua, nhắc nhở thế hệ hôm nay về đạo lý uống nước nhớ nguồn và khẳng định thông điệp trường tồn cùng thời đại rằng Cuba và Việt Nam, đoàn kết nhất định thắng.
