Không ồn ào, phô trương, quyết sách ấy đi vào đời sống một cách dung dị mà sâu lắng: giữa nhịp phát triển hối hả của đất nước, toàn xã hội cùng lắng lại sau những lo toan mưu sinh thường nhật để nghe tiếng nói từ cội nguồn, bồi đắp những giá trị tinh thần đã làm nên bản lĩnh, cốt cách con người Việt Nam.

Để hiểu hết chiều sâu của quyết sách mang tầm vóc lịch sử ấy, hãy cùng ngược dòng thời gian về đúng tám mươi năm trước, vào mùa đông năm 1946 tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Khi ấy, chính quyền cách mạng non trẻ vừa giành được độc lập chưa đầy một năm, đất nước đang đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, thù trong giặc ngoài bủa vây, nạn đói và nạn dốt vẫn đè nặng lên đôi vai gầy guộc của đồng bào. Giữa bộn bề những lo toan sinh tử của vận mệnh quốc gia, ngày 24 tháng 11 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp chủ trì Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Trong không khí trang nghiêm nhưng sục sôi khát vọng khai sáng của buổi bình minh độc lập, Bác Hồ đã đọc những lời hiệu triệu bất hủ, đặt nền móng tư tưởng cho toàn bộ nền văn hóa Việt Nam hiện đại. Người khẳng định một chân lý giản dị mà sâu sắc đến tận cùng: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời kêu gọi ấy không chỉ là mệnh lệnh từ trái tim gửi tới đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ lúc bấy giờ, mà còn là một tuyên ngôn về tầm vóc của văn hóa: văn hóa phải đi trước một bước để khai mở trí tuệ, hun đúc lòng yêu nước và củng cố niềm tin cho toàn dân, trở thành ngọn đuốc dẫn lối, là sức mạnh nội sinh quyết định sự tồn vong và hưng thịnh của một dân tộc.
Tám thập kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng mùa đông ở Nhà hát Lớn năm ấy. Đất nước đã đi qua những cuộc trường chinh vĩ đại, vượt qua bao đạn bom, chia cắt, rồi bước vào công cuộc đổi mới và hội nhập sâu rộng với thế giới. Trong suốt chặng đường đầy biến động đó, tư tưởng “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” của Bác Hồ chưa bao giờ cũ, trái lại càng qua thử thách càng ngời lên giá trị thời đại. Thế nhưng, trong guồng quay của kinh tế thị trường, kỷ nguyên số và toàn cầu hóa, sự giao thoa đa chiều của nhiều luồng ảnh hưởng ngoại lai cùng áp lực cuộc sống hiện đại đang đặt ra không ít thách thức trong việc gìn giữ nền nếp truyền thống. Vì thế, việc Quốc hội luật hóa Ngày Văn hóa Việt Nam và trao cho người lao động quyền được nghỉ ngơi nguyên lương để thụ hưởng và bồi đắp văn hóa mang một thông điệp nhân văn sâu sắc. Đó là sự thấu cảm sâu sắc của Nhà nước dành cho đời sống tinh thần của nhân dân, đồng thời là lời nhắc nhở sâu xa rằng: giữ gìn linh hồn dân tộc không chỉ là trách nhiệm chung của cộng đồng, mà còn là điểm tựa vững chãi để mỗi người tìm về sự bình an và trọn vẹn trong tâm hồn.
Trong tâm thức người Việt, văn hóa chưa bao giờ là những điều gì xa vời hay sách vở, mà gắn bó máu thịt với đời sống thường ngày như hơi thở, như nếp ăn nết ở qua bao đời. Văn hóa chính là bát nước chè xanh mời khách đường xa, câu ca dao mẹ ru bên cánh võng trưa hè, nén hương trầm thơm ngát trên bàn thờ gia tiên mỗi dịp giỗ chạp, hay tinh thần “lá lành đùm lá rách” mỗi khi bão lũ tràn qua các miền quê. Người Việt có thể đi xa tới tận chân trời góc bể, nói nhiều thứ tiếng, sống giữa những nền văn minh hiện đại bậc nhất, nhưng chỉ cần nghe một làn điệu quan họ, một câu vọng cổ, hay nhìn thấy mái đình cong vút dưới lũy tre làng là lòng lại rưng rưng nỗi nhớ quê nhà. Sợi dây vô hình mà bền chặt ấy âm thầm chảy trong huyết quản, nuôi dưỡng tâm hồn, làm nên cốt cách thủy chung, nhân hậu, trọng nghĩa tình và kiên cường bất khuất của dân tộc.
Bởi vậy, khi ngày 24 tháng 11 năm 2026 trở thành ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương đầu tiên dành cho văn hóa, ý nghĩa lớn nhất không chỉ nằm ở việc có thêm một ngày lễ mới, mà ở chỗ trao cho mỗi người lao động không gian và thời gian thảnh thơi để “sống chậm” lại cùng di sản. Hãy hình dung một ngày 24 tháng 11 bình yên trên khắp dải đất hình chữ S. Ở các đô thị lớn, thay vì tiếng còi xe hối hả giờ cao điểm, người ta thấy tất cả các tầng lớp nhân dân dắt tay nhau bước vào bảo tàng, thư viện, nhà hát, hay dạo bước trong các phố sách rợp bóng cây. Ở những miền quê, đình làng rộn ràng tiếng trống hội, tiếng hát chèo, hát xoan, hô chòi, vọng cổ, cồng chiêng..., nơi các bậc cao niên kể cho con cháu nghe về lịch sử dòng họ, xóm làng. Trong từng nếp nhà, bữa cơm sum họp trở nên ấm cúng hơn khi ông bà, cha mẹ và con cái có dịp ngồi lại bên nhau, mở lòng tâm sự và sẻ chia.
Ở tầm nhìn rộng lớn và sâu xa hơn, ngày nghỉ lễ đặc biệt này còn đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy phát triển của đất nước. Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên vươn mình với khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng. Nhưng một quốc gia hùng cường không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà chọc trời, những tuyến cao tốc hiện đại hay chỉ số thu nhập bình quân đầu người. Một quốc gia thực sự vĩ đại phải là nơi người dân được sống trong môi trường nhân ái, sáng tạo, nơi cái đẹp được tôn vinh và cái thiện được lan tỏa. Dành một ngày nghỉ quốc gia hưởng nguyên lương cho văn hóa chính là sự khẳng định dứt khoát rằng văn hóa đồng hành cùng kinh tế, chính trị và xã hội; rằng chăm lo đời sống tinh thần cho người lao động chính là đầu tư cho nguồn lực bền vững nhất của tương lai.
Nghĩ về Ngày Văn hóa Việt Nam này, lòng người bỗng dâng lên niềm tự hào sâu lắng mà kiêu hãnh. Giữa bộn bề gian khó của buổi đầu lập nước năm xưa, Bác Hồ đã nhìn thấu sức mạnh vĩnh cửu của văn hóa và trao cho dân tộc một ngọn hải đăng tư tưởng. Hôm nay, Quốc hội và nhân dân cả nước đón nhận ngọn hải đăng ấy bằng một quyết sách thiết thực: biến ngày Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 thành ngày hội lớn của toàn dân. Từ lời kêu gọi lịch sử ấy đến ngày nghỉ lễ đầu tiên hôm nay là một mạch nguồn xuyên suốt, nối liền quá khứ hào hùng với hiện tại năng động và mai sau tươi sáng.
Hòa chung trong không khí tưng bừng hướng về Ngày Văn hóa Việt Nam trên khắp mọi miền đất nước, mỗi người Việt Nam đều cảm nhận trọn vẹn hơn bao giờ hết giá trị vô giá của tâm hồn. Đó là gia tài thẳm sâu của một nền văn hiến ngàn năm, của những nghĩa tình và đạo lý được chắt lọc qua bao thế hệ. Ngày văn hóa không chỉ giới hạn trong khuôn khổ của một ngày nghỉ, mà từ khởi đầu ấy, nó sẽ thấm sâu vào từng nhịp sống thường nhật, để mỗi hành động đẹp, mỗi lời nói tử tế và sự trân trọng dành cho cội nguồn mãi là nhịp đập bền bỉ trong tâm thức người Việt Nam hôm nay và mai sau.
TP.HCM, 17.11.2026