Cuốn sách là sự đúc kết từ hành trình 60 năm lao động nghệ thuật, nơi mỗi nốt nhạc và lời ca đều gắn liền với tình yêu quê hương cùng sự trân trọng đối với đồng đội. Sự kiện này ghi dấu một chặng đường nghệ thuật dài lâu, cho thấy đóng góp của một tâm hồn luôn đồng hành cùng những thăng trầm của lịch sử qua nhiều thập kỷ.
Hành trình từ những bước đầu sáng tác đến giải thưởng nhà nước
Cuộc đời của Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Khuê là sự kết hợp giữa trải nghiệm quân ngũ và cảm xúc nghệ sĩ. Trong những trang viết của cuốn sách mới, ông dành vị trí trang trọng để chia sẻ về nội dung "60 năm bài hát đầu tay của tôi", đưa người đọc trở về những bước đi ban đầu trên con đường âm nhạc. Nhập ngũ năm 1965, giữa lúc cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn khốc liệt, chàng thanh niên 18 tuổi khi đó đã trực tiếp có mặt tại những trận địa pháo cao xạ. Những kỷ niệm về lần đầu cầm bút sáng tác giữa thực tế chiến đấu tại Trung đoàn 228 Hàm Rồng, nơi được biết đến là tọa độ lửa, đã phác họa chân dung một người lính dùng âm nhạc để khích lệ tinh thần đồng đội. Nhạc sĩ chia sẻ rằng, những nốt nhạc đầu tiên ấy không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là lời tâm niệm của người chiến sĩ trước vận mệnh đất nước.
Âm nhạc của Ngọc Khuê hình thành từ thực tiễn sinh động, từ tình đồng chí và niềm tin vào ngày hòa bình. Chính sự tích lũy từ những ngày đầu ấy đã đưa ông tới kết quả đạt Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2012, một sự ghi nhận cho hành trình đóng góp kéo dài nhiều thập kỷ. Mỗi giai điệu của ông đều là tiếng lòng của một người lính luôn giữ vững tư thế nghệ sĩ trên mọi mặt trận, từ những khúc quân hành đến những bản tình ca về đất nước. Sự kiên trì đó đã tạo nên một di sản âm nhạc đa dạng với hàng trăm tác phẩm ở nhiều thể loại khác nhau, phản ánh diện mạo của đời sống xã hội qua từng giai đoạn lịch sử. Những năm tháng công tác tại Quân chủng Phòng không, Không quân đã giúp ông khai thác đề tài về bầu trời và những cánh én bạc, tạo nên những khúc tráng ca, ghi lại một thời kỳ của dân tộc.
Tâm sự tuổi 80 và lòng biết ơn cuộc đời
Tại buổi kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 và ra mắt sách sáng nay, Nhạc sĩ Ngọc Khuê đã dành những phút giây xúc động để chia sẻ về tâm tư của mình. Ông tâm sự rằng, ở cái tuổi bát thập, khi nhìn lại chặng đường 60 năm cầm bút, điều đọng lại lớn nhất trong ông chính là hai chữ "biết ơn". Nhạc sĩ bộc bạch rằng mỗi nốt nhạc ông viết ra đều mang theo hơi thở của những năm tháng gian khổ nhưng hào hùng, nơi ông đã được sống, chiến đấu và yêu thương cùng những người đồng chí. Ông coi việc ra mắt cuốn sách tập II không chỉ là một cột mốc cá nhân mà là một bản báo cáo trung thực trước hương hồn những đồng đội đã ngã xuống, những người đã không có may mắn được nhìn thấy đất nước thanh bình như hôm nay.
Bạn bè, đồng nghiệp, người thân và gia đình lưu niệm chúc mừng Nhạc sĩ Ngọc Khuê ra mắt tác phẩm mới nhân dịp sinh nhật lần thứ 80.
Lời phát biểu của nhạc sĩ mang đến một điểm chạm cảm xúc sâu sắc khi ông nói về gia đình và những người bạn văn nghệ sĩ đã đồng hành cùng ông qua bao thăng trầm. Ông chia sẻ rằng chính sự thấu hiểu, sẻ chia của người thân và sự động viên của đồng nghiệp đã giúp ông giữ vững ngọn lửa sáng tạo trong suốt nhiều thập kỷ. Với ông, mỗi sáng tác mới trong giai đoạn hiện nay đều là một cách để trả nợ ân tình với cuộc đời, là sự tiếp nối những mạch nguồn cảm xúc chưa bao giờ vơi cạn về quê hương đất nước. Những tâm sự này cho thấy một tâm thế sống đẹp, một sự khiêm nhường của người nghệ sĩ luôn coi nghệ thuật là phương tiện để lan tỏa sự tử tế và tình yêu thương.
Sự đồng điệu của tri thức và sức sống của tác phẩm
Cuốn sách tập II không chỉ là tuyển tập các khuông nhạc mà còn hội tụ những góc nhìn của nhiều tác giả, nhà văn hóa và nhà nghiên cứu âm nhạc. Nhà phê bình âm nhạc Nguyễn Thị Minh Châu đã có những nhận xét chuyên môn khi cho rằng âm nhạc của Ngọc Khuê là sự kết hợp giữa âm hưởng dân gian đồng bằng Bắc Bộ với tư duy bác học, tạo nên những tác phẩm có chiều sâu và sức lan tỏa trong công chúng. Theo bà, sức mạnh trong sáng tác của ông nằm ở sự chân thực, nơi mỗi giai điệu đều mang hơi thở của đời sống. Những nhận định này giúp người đọc hiểu rõ hơn về giá trị nghệ thuật mà nhạc sĩ đã xây dựng, không chỉ ở mảng ca khúc mà còn ở sự tỉ mỉ trong cách phối khí và lựa chọn ca từ, tạo nên một phong cách âm nhạc riêng biệt, vừa mang tính thời đại vừa đậm chất dân tộc.
NSƯT Hương Giang thể hiện ca khúc "Mùa xuân làng lúa làng hoa" tại buổi ra mắt sách.
Đáng chú ý, bản Hà Nội ca "Mùa xuân làng lúa làng hoa", tác phẩm đã có rất nhiều nghệ sĩ thể hiện thành công qua các giai đoạn khác nhau, nay đã tìm thấy một luồng sinh khí mới. Gần đây, NSƯT Hương Giang đã làm mới ca khúc này bằng cách đưa vào những tinh thần và không khí của thời đại mới, gắn liền với chương trình xây dựng nông thôn mới và các hoạt động sự kiện làng nghề của Hà Nội. Cách thể hiện này đã giúp ca khúc được nhiều khán thính giả trong nước và quốc tế tiếp cận với những góc nhìn mới mẻ hơn. Đánh giá về sự lan tỏa này, Tiến sĩ, Nhạc sĩ Phạm Việt Long đã ghi nhận khả năng kết nối giá trị truyền thống với nhịp sống đương đại trong âm nhạc Ngọc Khuê, đồng thời nhấn mạnh rằng những tác phẩm như vậy là nhịp cầu văn hóa giúp giới thiệu hình ảnh làng nghề và nông thôn Việt Nam ra thế giới. Sự gắn kết giữa tâm hồn người sáng tác và sự thể hiện của nghệ sĩ đã giúp di sản âm nhạc của ông luôn hiện hữu trong giai đoạn hiện nay.
Góc nhìn khách quan từ trí tuệ nhân tạo và sự ứng dụng công nghệ
Một điểm nhấn mang tính cập nhật và khách quan trong cuốn sách "Ngọc Khuê, Tác giả và Tác phẩm" (tập II) chính là việc nhạc sĩ đã trung thực ghi lại nhận xét từ trí tuệ nhân tạo (AI) về cuộc đời và sự nghiệp của mình. Đây là một minh chứng cho tư duy cởi mở của tác giả khi sử dụng các công cụ công nghệ để có thêm một góc nhìn tham chiếu độc lập. Bằng một câu lệnh chính xác, nhạc sĩ đã để AI tổng hợp và đưa ra những nhận định về hành trình sáng tác của ông, từ một người lính trắc thủ ra-đa đến một nghệ sĩ Giải thưởng Nhà nước. Việc đưa những trang viết này vào sách hoàn toàn mang tính chất tư liệu tham khảo, giúp người đọc thấy được một cách nhìn nhận khác về tác phẩm Ngọc Khuê trong hệ thống dữ liệu số, hoàn toàn không phải là việc lạm dụng công nghệ để thay thế tư duy sáng tạo trong âm nhạc.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng mã QR code đi kèm với các bản nhạc đã biến ấn phẩm này thành một công trình văn hóa đa phương tiện, mang tính thực tiễn cao. Điều này cho thấy tinh thần sẵn sàng tiếp cận cái mới của tác giả ở tuổi 80, giúp hệ thống hóa lại những mảnh ghép ký ức và di sản âm nhạc của mình. Sự kết hợp giữa nội dung nghệ thuật truyền thống và phương thức lưu trữ hiện đại giúp thế hệ trẻ hiện nay dễ dàng tiếp cận, lắng nghe và hiểu hơn về giá trị của những giai điệu đi cùng năm tháng. Người đọc có thể vừa xem những dòng tâm sự chân thực, vừa dùng điện thoại quét mã để lắng nghe những giai điệu gắn liền với từng chặng đường lịch sử, tạo nên sự giao thoa sống động giữa trang giấy và âm thanh.
Thế giới nội tâm qua những tản văn và vần thơ chia sẻ
Bên cạnh các bản nhạc, cuốn sách còn dành một dung lượng đáng kể để giới thiệu các bài viết, tản văn và những vần thơ của chính Nhạc sĩ Ngọc Khuê. Ở đó, người đọc gặp một tâm hồn trân trọng từng ký ức về mái trường hay những con đường tuổi thơ. Những trang tản văn mang hơi thở của làng quê, phản ánh suy tư về trách nhiệm của người nghệ sĩ trước sự vận động của xã hội. Qua những dòng văn xuôi, nhạc sĩ bộc bạch về những trăn trở, những niềm vui giản dị và cả những cảm xúc khi chứng kiến sự đổi thay của quê hương làng xóm qua thời gian. Thơ của Ngọc Khuê mang nét chân thành, là những lời thủ thỉ về những năm tháng đã qua, về những người đồng đội và về khát vọng cống hiến cho nghệ thuật.
Nhạc sĩ Ngọc Khuê phát biểu tại buổi ra mắt sách.
Nhà báo Phong Lan cũng phác họa nhạc sĩ như một nhân cách bao dung, luôn quan tâm đến thế hệ trẻ và những người làm nghề qua những bài viết trong tập sách. Theo Nhà báo Phong Lan, ở Ngọc Khuê, người ta thấy một sự khiêm nhường, ông viết để tri ân cuộc đời và đồng đội. Sự xuất hiện của các đồng nghiệp, bạn bè và văn nghệ sĩ đồng hành trong những trang viết giúp chân dung nhạc sĩ hiện lên đầy đủ và ấm áp. Cuốn sách không chỉ là nơi lưu giữ nốt nhạc, nó còn là nơi gửi gắm tâm tình của một người nghệ sĩ suốt đời gắn bó với lý tưởng nghệ thuật vì con người.
Ghi nhận cho một hành trình lao động nghệ thuật tận tuỵ
Kết thúc sự kiện ra mắt sách và mừng sinh nhật lần thứ 80 sáng nay tại Hà Nội, Nhạc sĩ Ngọc Khuê chia sẻ rằng ông sáng tác để trả nợ cho cuộc đời, cho những người đã ngã xuống và cho cả thế hệ mai sau. Đó là triết lý sống của một người nghệ sĩ luôn làm việc nghiêm túc với âm nhạc. Sự ra đời của ấn phẩm "Ngọc Khuê, Tác giả và Tác phẩm" (tập II) là món quà ý nghĩa dành cho ông trong dịp này, đồng thời cũng là món quà ông dành tặng cho công chúng. Qua góc nhìn của các nhà nghiên cứu, nhà văn hóa và sự thể hiện của các nghệ sĩ đồng hành, chân dung nhạc sĩ hiện lên rõ nét và gần gũi. Ông đã góp phần ghi lại lịch sử bằng giai điệu và văn chương, mang lại những thông điệp khách quan cho người đọc nhiều thế hệ.
Trong những năm gần đây, những công trình tâm huyết như thế này đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa. Di sản của Nhạc sĩ Ngọc Khuê, từ những bước chân đầu tiên của chàng thanh niên 18 tuổi cách đây 60 năm cho đến những sáng tác mới nhất ở tuổi 80, sẽ đồng hành cùng dòng chảy của âm nhạc dân tộc đương đại. Cuốn sách là lời khẳng định rằng nghệ thuật được xây dựng trên nền tảng của trải nghiệm thực tế và lòng yêu nước sẽ luôn có sức sống lâu bền. Với Nhạc sĩ Ngọc Khuê, hành trình âm nhạc vẫn là một bản giao hưởng nối dài tình yêu giữa con người với quê hương và Tổ quốc.
Để thay cho lời kết, người viết bài này xin được kính tặng Nhạc sĩ Ngọc Khuê đôi câu đối nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 và ra mắt tác phẩm mới của ông:
“NGỌC phổ tân thanh xuân ý mạn
KHUÊ lưu diệu khúc thái hoa hương"
Đôi câu đối này không chỉ khéo léo ghép tên ông vào vị trí khởi đầu mà còn chứa đựng những ý niệm nghệ thuật sâu sắc. Vế đối thứ nhất gợi lên hình ảnh những giai điệu mới được phổ lên như những viên ngọc, tràn đầy ý xuân và sức sống mãnh liệt. Nó phản ánh tinh thần sáng tạo bền bỉ của ông, ngay cả khi đã bước sang tuổi 80, tâm hồn ấy vẫn luôn tươi mới như mùa xuân làng lúa làng hoa. Vế đối thứ hai là sự ghi nhận về giá trị của những khúc nhạc mà ông đã lưu lại cho đời, mang vẻ đẹp và hương thơm của hoa trái quê hương. Đôi câu đối là lời tri ân đối với hành trình 60 năm tận tâm, nơi người chiến sĩ và người nghệ sĩ trong Ngọc Khuê đã hòa làm một, trọn nghĩa trọn tình với Tổ quốc và nhân dân. Những giai điệu của ông sẽ còn mãi ngân vang, đồng hành cùng sự nghiệp phát triển văn hóa của đất nước trong giai đoạn hiện nay.
