Trải qua 75 năm xây dựng và trưởng thành của Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội, nhiều thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ đã góp phần tạo nên những dấu son trong lịch sử nghệ thuật cách mạng Việt Nam. Trong dòng chảy ấy, Tốp ca nam Tổng cục Chính trị luôn được nhắc đến như một “thương hiệu” đặc biệt - biểu tượng của những giọng ca hùng tráng, kỷ luật và tinh thần biểu diễn mang đậm khí chất người lính. Từ những năm tháng kháng chiến ác liệt đến thời bình hôm nay, tiếng hát của họ vẫn vang lên đồng hành cùng nhiều thế hệ khán giả.
Từ truyền thống vang danh
Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội được thành lập ngày 15 tháng 3 năm 1951 giữa đại ngàn Việt Bắc - Thủ đô kháng chiến với tên gọi đầu tiên là Tổng đội Văn công. Các chàng trai, cô gái tuổi mười chín, đôi mươi náo nức đầu quân theo người chiến sĩ - nhạc sĩ Đỗ Nhuận và các đồng đội của ông như: Hoàng Cầm, Từ Bích Hoàng, Lưu Hữu Phước, Lương Ngọc Trác, Huy Du, Khắc Tuế, Nguyễn Đức Toàn, Minh Tiến, Huy Thục, Văn Chung và Hồ Nhị Quang...
Chỉ sau ít ngày thành lập, cuộc hành quân đầu tiên của Đoàn là hướng về đồng bằng Khu 3, tham dự chiến dịch Quang Trung.
Tên tuổi của Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị còn gắn liền với tên tuổi của các cán bộ chỉ đạo nghệ thuật, nhạc sĩ, biên đạo và các thế hệ diễn viên của đoàn, những người nghệ sĩ - chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam, mà lớp trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ là những đồng chí: Linh Nhâm, Kim Cúc, Tường Vi, Tường Thụ, Hoài Thu, Mạnh Thắng, Tiến Thọ, Trần Chất, Tiến Định, Hoàng My, Nguyễn Lương, Nguyễn Tiến... Phải nói rằng, từ khi thành lập đến nay, nhiều tiết mục, tác phẩm, tên tuổi nghệ sĩ của Đoàn văn công Tổng cục chính trị đã ghi đậm dấu ấn vào lịch sử nền nghệ thuật cách mạng Việt Nam.
Nhắc đến Đoàn, bên cạnh những nhạc sĩ gạo cội, những giọng ca lẫy lừng một thời, ấn tượng đọng lại trong lòng khán giả yêu quý là Tốp ca Nam Tổng cục Chính Trị, một thương hiệu gắn liền suốt chiều dài lịch sử của đất nước. Ấn tượng đầu tiên của khán giả khi được xem chương trình của Đoàn ca múa Quân đội năm xưa là một tốp nam với những giọng ca chất lượng vang khỏe, hào hung, đặc biệt là kỷ luật tập luyện nghiêm túc, chỉn chu trong sử lý sắc thái, âm lượng và biểu cảm nên chất lượng nghệ thuật luôn đọng lại với khán giả cả nước.
Những ca khúc cách mạng khi được Tốp ca nam biểu diễn đã được đóng đinh trong lòng khán giả, khó có thể có tốp ca nam nào khác trong và ngoài Quân đội có thể vượt qua về chất lượng nghệ thuật và sức hút biểu diễn. Những ca khúc đã gắn liền với tên tuổi tốp nam của Đoàn những ngày đầu như: Qua miền Tây Bắc, Tiến quân ca, Diệt phát xít, Chiến sĩ Việt Nam, Đoàn vệ quốc quân... đều sắc như gươm, mạnh như những mũi tên, hòn đạn xoáy vào tim, óc quân thù, cổ vũ lòng quả cảm, quyết tâm đấu tranh đến cùng của quân và dân ta trước mọi kẻ thù. Các tác phẩm: Chiến thắng Điện Biên, Hò kéo pháo, Chiến thắng Him Lam, Bài ca người lái xe, Xe ra tiền tuyến... luôn được xuất hiện trong các buổi biểu diễn trên khắp các mặt trận, các chiến trường cổ vũ động viên bộ đội và nhân dân ta.
Những giọng ca như Trần Chất, Ngọc Tích, Lam Sơn, Trọng Hinh, Huy Cường, Mai Lũy, Văn Sính, Minh Tân… Đây là những giọng ca hay, những gương mặt quen thuộc, luôn có mặt khắp các mặt trận trong những thời khắc khó khăn, gian khổ nhất của dân tộc ta. Trong các buổi biểu diễn Tốp ca nam cũng luôn là những tiết mục “đinh”, có sức cuốn hút ấn tượng trong các chương trình nghệ thuật.
Dấu son “Tiếng hát át tiếng bom”
Với bề dày truyền thống đáng tự hào của lớp nghệ sỹ đi trước, thời kỳ tiếng hát át tiếng bom Nhà hát cũng quy tụ được rất nhiều nghệ sỹ xuất sắc với những tên tuổi gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc như: Tường Vy, Lê Dung, Trần Chất, Doãn Tần, Mạnh Hưng, Thúy Mỵ, Quang Mạo, Bích Việt, Hà Thủy, Rơ Champhieng… Họ là những giọng ca đã vượt qua bom đạn ác liệt của kẻ thù, phục vụ bộ đội trên khắp các chiến trường, luôn được bộ đội và nhân dân cả nước yêu mến.
Thời kỳ này, nhiều tác phẩm được sáng tác và biểu diễn ngay tại mặt trận khi khói lửa của chiến trường còn ngổn ngang để lại những tiếng vang lớn và còn mãi với thời gian như: Anh vẫn hành quân, Việt Nam trên đường chúng ta đi (Huy Du), Đường ta đi dài theo đất nước (Vũ Trọng Hối), Bài ca bên cánh võng (Nguyên Nhung), Biết ơn chị Võ Thị Sáu (Nguyễn Đức Toàn), Cây lúa Hàm Rồng (Đôn Truyền), Tiếng đàn Ta lư (Huy Thục), Lá cờ Đảng (Văn An), Chẳng kẻ thù nào ngăn nổi bước ta đi (Thanh Phúc), Tổ ba ta cùng hay, Đèn cù (Đỗ Nhuận), Nhằm cho trúng điểm đen (Trần Quý), Hà Nội - Bắc Kinh - Mạc-tư-khoa (Xuân Oanh), Bài ca người lái xe (Nguyễn Đức Toàn)…
Riêng với nhạc sĩ Doãn Nho, ông đã có một loạt tác phẩm ý nghĩa như: Tiến bước dưới quân kỳ, Đế quốc Mỹ cút đi, Quả bom câm, Tây Nguyên chiến thắng, Năm anh em trên một chiếc xe tăng (thơ Hữu Thỉnh), Người con gái sông La (thơ Phương Thúy), Hát mừng quê ta giải phóng... Những tác phẩm này ra đời đã luôn đồng hành và gắn liền với tên tuổi của Tốp ca nam Tổng cục chính trị.
Với những thành tích suất xắc và công lao to lớn của các nghệ sĩ, năm 2000, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Nhiều tác giả, tác phẩm đã và đang công tác tại Nhà hát được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học - nghệ thuật. Cụ thể, các tác giả Đỗ Nhuận, Huy Du, Nguyễn Đức Toàn được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học - nghệ thuật; các nhạc sĩ, biên đạo được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuật như: Đỗ Minh Tiến, Lê Ngọc Canh, Lê Kim Tiến, Đôn Truyền, Ứng Duy Thịnh, Nguyễn Thành, Vũ Trọng Hối, Trọng Loan ... Bên cạnh đó, 10 nghệ sĩ đã được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, 51 nghệ sĩ được phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Tập thể và nhiều cán bộ, chiến sĩ của Nhà hát đã được Đảng và Nhà nước tặng nhiều huân chương cao quý, đoạt được nhiều huy chương vàng, bạc các loại tại các hội diễn trong nước và quốc tế... Có được những thành tích chung đó có sự đóng góp không nhỏ của Tốp ca nam.
Với truyền thống và trách nhiệm của người nghệ sĩ - chiến sĩ, tốp ca nam không ngừng luyện tập nâng cao chất lượng chuyên môn để mỗi lần xuất hiện để lại trong lòng khán ấn tượng và tình cảm vô cùng tốt đẹp, đó là: Tốp nam có nhiều giọng solo đẹp, có hình thức và có chiều cao ấn tượng...
Tự tin tiếp nối cha anh
Những năm 2000 nhạc sĩ Minh Quang lúc đó là Phó đoàn trưởng rất trăn trở làm sao để vực dậy “thương hiệu” hàng đầu của âm nhạc cách mạng Việt Nam vốn thuộc về Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội, đó là Tốp ca nam Tổng cục Chính trị trong thời kỳ mới. Cần phải “hồi sinh thương hiệu”, phải kế thừa và tiếp nối truyền thống, nhạc sĩ Minh Quang đã sang Nhạc viện Hà nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) để tuyển mộ về các ca sỹ trẻ như: Quang Việt, Lương Huy, Tuấn Hiệp và Quang Từ của trường ĐHVHNTQĐ về Đoàn, cùng với các nghệ sĩ đang công tác tại đoàn: NSND Doãn Tần, NSƯT Mạnh Hưng, NSƯT Quang Mạo, NSƯT Trần Tựa, các ca sĩ Minh Hải, Tuấn Phương, Thế Anh đã hình thành nên Tốp ca nam rất mạnh, có chiều cao ấn tượng, hình thức đẹp, mỗi lần tốp nam xuất hiện đều nhận được nhiều sự tán thưởng rất nhiệt tình của khán giả, sau mỗi tiết mục biểu diễn của tốp nam là tiếng vỗ tay không ngớt và những yêu cầu hát tiếp thêm nhiều bài nữa.... Thời kỳ này tốp ca nam có nhiều “đất” diễn khi được tham gia nhiều chương trình lớn của quân đội, quốc gia và quốc tế, các chương trình như: thơ múa, nhạc kịch, và các chương trình mít tinh, kỷ niệm ngày lễ lớn, trọng đại của đất nước và quân đội…
Các tác phẩm thời kỳ này được dàn dựng lại công phu hơn, kết hợp giữa giọng ca suất sắc với phần sử lý kỹ thuật tốt, biểu diễn mang phong cách và hơi thở mới, gây ấn tượng mạnh với khán giả như các tác phẩm: Chiến thắng Him Lam, Hò kéo pháo, Chiếc xe thồ điện biên, Đường chúng ta đi, Ta tự hào đi lên ôi việt nam, Trở về thời hoa lửa, Đồng đội, Tình đồng chí, Đêm trên Chalo, Đêm Trường sơn nhớ Bác. Phi đội ta xuất kích, Đường Trường Sơn xe anh qua, Cô gái mở đường, Thơ kịch hát: Ngọn đèn đứng gác… Một số ca khúc mới gắn liền với Tốp ca nam giai đoạn này như: Người lính (Phó Đức Phương), Đàn ghi ta 1 dây (Minh Quang), Dời đô ngàn năm vang mãi, Phú Nước Non (Nguyễn Tiến)…
75 năm truyền thống của Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội thuộc Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam là cả một chặng đường gian lao nhưng đầy vinh quang của các thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ. Con đường nghệ thuật phía trước vẫn đang tiếp tục rộng mở, các nghệ sĩ trẻ hôm nay tiếp bước cha anh với tâm hồn mới, tư duy mới sẽ phát huy được truyền thống từ các thế hệ đi trước, tiếp cận các xu thế biểu diễn hiện đại, phục vụ được thị hiếu các các chiến sĩ trẻ trong thời đại mới. Với lực lượng nam ca sĩ htương đối về số lượng, ấn tượng về chất giọng như Viết Danh, Phi Hùng, Thế Dũng, Ngọc Linh, Thành Đạt, Sỹ Nhật, Bùi Tuấn Ngọc, Hoàng Sơn, Văn Thi, Huy Vĩnh, Ngọc Báu, Anh Quân… hy vọng sẽ là những luồng gió mới để lại ấn tượng sâu sắc với khán giả trong và ngoài quân đội.
Tác giả: Dương Quang Việt
Trung tá – Trợ lý Nghệ thuật – Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội
Ảnh 1: Tốp ca nam Tổng cục Chính trị các thế hệ cùng hội tụ trên sân khấu
Ảnh 2: Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam thăm và động viên đội Hát
Ảnh 3: Tốp ca nam Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội hiện nay với tác phẩm Tượng đài chiến thắng
Ảnh 4: Đội Hát - Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội hiện nay
